Telefon wyświetla numer twojego banku, „konsultant” brzmi profesjonalnie, a ty pod jego dyktando zlecasz przelew. Unijne rozporządzenie PSR ma to odwrócić: bank, pod który podszył się oszust, będzie musiał oddać ci całą kwotę w 15 dni roboczych, jeśli szybko zgłosisz sprawę jemu i policji. Przepisy jeszcze nie obowiązują, czekają na Parlament Europejski.
Kiedy bank będzie musiał oddać pieniądze?
Nowa ochrona obejmuje jeden konkretny scenariusz. Oszust udaje dostawcę usług płatniczych, czyli najczęściej bank, i korzysta z jego oficjalnych kanałów kontaktu: numeru telefonu, adresu e-mail, nazwy domeny, strony internetowej albo aplikacji mobilnej. W praktyce chodzi o fałszywych „konsultantów” na linii, podrobione serwisy bankowości internetowej i fałszywe aplikacje.
Kluczowe jest to, że przelew zlecasz własnoręcznie. Transakcja jest autoryzowana, tylko wymuszona manipulacją. Właśnie taką sytuację PSR bierze pod ochronę: klient będzie miał prawo do zwrotu pełnej kwoty od swojego dostawcy, a ten na oddanie pieniędzy dostanie 15 dni roboczych.
Co zrobić po telefonie od fałszywego konsultanta
- Zgłoś oszustwo bankowi bez zbędnej zwłoki. Tak brzmi wymóg w rozporządzeniu. Nie odkładaj tego na później. Kontaktuj się przez aplikację albo infolinię, z których korzystasz na co dzień, a nie przez numer czy link podany przez rozmówcę.
- Zawiadom policję. To drugi warunek zwrotu, równie ważny jak zgłoszenie w banku.
- Odpowiedz na pytania banku. Dostawca musi zapytać cię o okoliczności zdarzenia i wziąć twoje wyjaśnienia pod uwagę. Opisz, z jakiego numeru, strony lub aplikacji korzystał oszust i co kazał ci zrobić.
- Pilnuj terminu. Na oddanie pieniędzy bank będzie miał 15 dni roboczych.
Czego bank nie może od ciebie żądać
Byłem pewien, że w takim sporze najsłabszym punktem klienta okaże się dowód. Kto nagrywa rozmowę z „konsultantem”, który dzwoni znienacka? PSR odpowiada na to wprost: brak dowodów, których rozsądnie nie można od klienta oczekiwać, na przykład nagrania rozmowy, nie może być powodem odmowy zwrotu.
Ciężar dowodu spoczywa na banku albo niebankowym dostawcy. Odmówić może tylko w dwóch sytuacjach: gdy udowodni, że klient działał w nieuczciwych zamiarach i sam dopuścił się oszustwa, albo gdy wykaże mu rażące niedbalstwo. Taki zarzut nie może być gotową formułką w odpowiedzi na reklamację. Bank musi go oprzeć na ocenie, w której uwzględni twoją relację z tego, co się wydarzyło.
Kiedy ten przepis nie pomoże
Zwrot dotyczy wyłącznie podszywania się pod dostawcę usług płatniczych. Jeśli oszust przedstawia się jako policjant albo kurier, to nie jest scenariusz opisany w PSR i bank nie będzie musiał oddać pieniędzy na tych zasadach.
Druga sprawa to czas. Nowe zasady jeszcze nie obowiązują. 5 listopada opublikowano stanowisko Rady UE, która w pierwszym czytaniu przyjęła projekty rozporządzenia PSR oraz dyrektywy PSD3. Teraz akty czekają na zatwierdzenie na posiedzeniu plenarnym Parlamentu Europejskiego. Tym etapem zamknie się proces zmian prowadzony od 2024 r. PSR jest rozporządzeniem, więc zacznie działać w Polsce bezpośrednio, tak samo jak w pozostałych krajach Unii.
Cztery godziny na zmianę limitu
Druga ochrona przyda się każdemu, kto korzysta z bankowości mobilnej. Dziś limity dla BLIK-a, karty czy przelewów zwykle można samodzielnie zmienić w aplikacji albo w serwisie internetowym. Po zmianach zdalne przestawienie limitu zadziała najwcześniej po 4 godzinach od zlecenia.
Z tego okresu ochronnego można zrezygnować po silnym uwierzytelnieniu albo podczas wizyty w placówce, ale rezygnacja też zacznie działać dopiero po upływie dotychczasowego opóźnienia. Chodzi o to, żeby oszust, który przejął dostęp do konta, nie mógł od razu zdjąć blokady i opróżnić rachunku. Podobna zasada obejmie aktywację aplikacji mobilnej do obsługi konta.
PSR dokłada jeszcze dwie rzeczy. Limity dla przelewów natychmiastowych nie mogą być ostrzejsze niż dla zwykłych przelewów, a bank nie może jednostronnie zmienić limitów, które ustawił klient.
